تبلیغات
مجله پایداری سرو سرخ ((کانون دانش آموختگان ادبیات پایداری فارس)) - مقاله ((فهرست درس پایان جنگ))
مکان تبلیغات متنی شما
درباره ما
آخرین مطالب
لینکستان
آمار سایت
 
مکان تبلیغات شما مکان تبلیغات شما Create your flash banner online in 5 step


فهرست درس پایان جنگ

  مقدمه :
پایان جنگ درهاله ای ازابهام باقی مانده است.آیا ایران درجنگ پیروزشد ویاشكست خورد.؟ چرا بجای آنكه پایان جنگ جشن گرفته شود ابتدای آن كه تجاوز عراق به ایران است جشن گرفته می شود.؟
اگرچه  پس ازآزادی خرمشهر انتظار می رفت كه جنگ تمام شود ولی هم ازسوی ایران وهم ازسوی قدرت های بین المللی جنگ ادامه یافت.هركدام دلایل خودرا داشتند.


  دلایل ایران برای ادامه جنگ عبارت بود از:

1- عدم پیشنهاد صلح تاپنج سال بعد ازازادی خرمشهر
2- حضور عراق درهزاركیلومتر مربع ازسرزمین های ایران.
3- عدم موازنه پدافندی درمرزهای جنوبی .
این علل موجب ادامه جنگ ازسوی ایران شد.


واما علل  ادامه جنگ ازسوی ابرقدرتها :

1- جلوگیری ازآزادشدن توان ایران وپرداختن به امورات كه موجب افزایش اقتدار ایران را فراهم سازد.
2- دست ایران رازیر سنگ آتش بس نگهداشتن  تافرصتی برای بازگشت به ایران پیدا كنند.
3- سرنوشت مرزها را تعیین نكردن وبالخصوص قرارداد1975رامعلق نگه داشتن.
4- تحمیل شرایط نه جنگ ونه صلح برای مدیریت بحران در شمال خلیج فارس.


نقطه عطف جدید درجنگ ایران وعراق

عملیات خیبر وبدر وعبور ازباتلاقهای مرزایران وعراق در خوزستان ودورجدیدتهاجمات ایران برای بدست گرفتن ابتكار عمل  صورت گرفت كه بدلیل عدم الفتح هایی كه پیش امد ایران موفق به تغییر چشمگیری درصحنه نبرد نشد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درسال1364 طرح جدیدی برای خروج ازوضعیت حاكم برجبهه ها پیشنهاد كرد وهمراه آن خواهان استقلال عمل وفرماندهی وتصمیم گیری ازارتش شد.تاقبل ازاین دوره ارتش وسپاه بصورت مشترك جنگ رافرماندهی می كردند. لذا قراگاه وفرماندهی مشترك به دوقرارگاه مستقل ازسپاه وارتش تبدیل می شد كه هركدام جداگانه تصمیم می گرفتند. وجداگانه هم عمل می كردند.سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با این شیوه جدید سه عملیات بزرگ را طراحی واجرا كرد.عملیات والفجر 8وآزادسازی فاو، عملیات كربلای 5ورسیدن به نزدیكی بصره وعملیات والفجر ده وآزادسازی مناطق وسیعی ازاستان سلیمانیه عراق . محصول  سیاسی تهاجمات جدید ایران صدور قطعنامه598 بود. فشارسنگین ایران به قدرتهای بین المللی واردكرده بود كه انها راناچار كرد
این قطعنامه راصادر كنند كه برای اولین بار به مفهوم صلح نزدیك شده بودند.



صدورقطعنامه 598

عملیات غیر منتظره ایران درمنطقه استراتزیك فاو عراق موجب غافلگیری قدرتهای بین المللی شد. آنها تاقبل از این عملیات مطمئن شده بودندكه دولت عراق وارتش صدام حسین توانسته اند ازپیشروی ایران جلوگیری كنند.بهمین دلیل ادامه جنگ رابه ان صورت
ضرری برای خودنمی دانستند .ودریك حدمتعارفی هم ازصدام حمایت می كردند ولی باتمام توان به محاصره اقتصادی ونظامی ایران پرداخته بودند كه البته این بزرگترین حمایت از صدام بود. این حمایت غیر مستقیم ازصدام البته برای انها خطركمتری داشت . ولی عملیات فاو محاسبات آنهارا بهم زد.  دستاوردهای این عملیات انچنان عظیم وبرای قدرتهای بین المللی تكان دهنده بود.
كه انهارا به تامل كشاند:



انها ناچارشدند كه حادثه جدید رابادقت موردمطالعه قرار بدهند وازارتش عراق خواستند كه موفقیت وپیشروی ایران را خنثی ویاجبران كنند.وازطرف دیگر هم سیل

  كمك های  جدید را به سوی عراق سرازیر كردند.
  
  صدام حسین به چنداقدام دست زد:
1- پاتكهای سنگین75شبانه روزه وبی سابقه برای بازپس گیری فاو
2- عملیات دفاع متحرك                                                                    
3- فشارسنگین درحمله به شهرهای ایران
4- حمله كم سابقه به نفتكش های ایران وپایانه های نفتی ایران برای محاصره كامل اقتصادی.                                                                  
درمقابل فشارهای عراق درفاو ایران استقامت كرد ومنطقه فاورا تثبیت كرد.
  اگرچه ارتش عراق توانست درعملیات دفاع متحرك باكمك منافقین پیشرفتهایی بدست آورد ولی پس ازمدتی سپاه پاسداران با اعزام نیروبه مناطق اشغالی تمامی آن نقاط را ازاد كند. 
ارتش ودولت عراق انچنان روی  پیشروی ها خود حساب كرده بودند كه درهنگام اشغال مهران چهل گلوله توپ دربغداد شلیك كرده بودند. وموقع ازدست دادن ان ضربه روحی ونظامی سنگینی به انها واردشد.
بالاخره صدام نتوانست انتظار جهانی راپاسخ دهد.سئوال جدیدی درمقابل چشم قدرتهای بین المللی 
مطرح شده بود . آیاحادثه فاویك اتفاق زودگذر است ویا یك تحول درجبهه ایران بوجود امده است؟ اگر این دومی باشد باید قدرتها برای شكستن سد دفاعی عراق فكری بكنند وگرنه پیروزی ایران موجب سقوط منطقه بدست ایران خواهدشد. حوادث بعدی یعنی عملیات كربلای پنج انهارا به این نتیجه رساند كه درجبهه ایران یك تحولی شكل گرفته است ودیر ویازودشهرها عراق یكی پس ازدیگری آزاد خواهد شد. لذا پس ازانكه پاتكهای سنگین عراق درمنطقه شلمچه وكربلای پنج به نتیجه نرسید شورای سازمان ملل قطعنامه598راصادر كرد.



نحوه برخورد ایران باقطعنامه598
ایران قطعنامه رابهترین نوع ان ازابتدای جنگ تاآنموقع می دانست زیرا كه اكثربندهای آن به نفع ایران تنظیم شده بود. تنها معتقد بودكه جای برخی ازبندها باید تغییر كند
لذا آن رابصورت مشروط پذیرفت ولی بنابر دلایلی آن را اعلان نكرد. هم بدلیل انكه امیدوار بود كه باصدوربیانیه دبیركل بندهاراشفافتر كند وهم برای آنكه
تاثیرمنفی درجبهه وروی رزمندگان نگذارد. لذا
  1- ازهرنوع اظهارنظر منفی درمقابل قطعنامه جلوگیری شد.
2- باقطع نامه برخوردمثبت شد ولی روی صدور بیانیه دبیركل تاكید می كرد.
3- درجلسات خصوصی با سران كشورها انرا یك قدم مثبت تلقی می كرد وفعالیتهای مقدماتی درسازمان ملل  را برای پذیرش ان شروع شده بود.


  حملات ارتش عراق

درحالیكه دولت ایران درحال نهایی كردن بیانیه دبیركل سازمان ملل بود ارتش عراق پس از یكهفته پاتك به منطقه والفجر ده نیروهای خودرا به جنوب منتقل كرد ودراواخرفروردین سال1367به منطقه فاوحمله كرد. چندروزجنگ سنگینی بین نیروهای دفاعی ایران وارتش عراق درگرفت ولی به دلیل فشارسنگین ارتش عراق وبكارگیری وسیع سلاحهای شیمیایی منطقه فاوسقوط كرد ونیرهای ایران به داخل خاك خود عقب نشینی كردند.
حملات بعدی عراق به شلمچه وجزایر خیبر صورت گرفت وباعث شدكه تمامی سرزمینهایی كه ایران ازعراق گرفته بود دوباره بدست ارتش عراق بیافتد.
چه اتفاقی پیش امده بود؟ چرا پس ازسه سال پیشروی های جدید قدرت ایران روبه ضعف نهاد؟


تغییر موازنه قوا به نفع عراق

چندعامل باعث شده بود كه موازنه قوا به نفع ارتش ودولت عراق تغییر كند:
1- فرارارتش عراق ازدام های عملیاتی ایران وحمله به نقاط غیر عملیاتی جبهه ایران .
2- كمك های وسیع تسلیحاتی ومالی جهانی در اواخر جنگ به ارتش عراق.
3- دراختیارقرار دادن اطلاعات بكلی سری ایران به عراق
4- ارائه مشاوره وكمك فكری به فرماندهان ارتش عراق.
این عوامل باعث شد كه موازنه قوا به نفع ارتش عراق 
تغییر كند. كه سعی می كنیم به صورت مختصر اشاره ای به انها داشته باشیم .


الف- فرار و عدم اصرار ارتش عراق

درنبردهای قبلی وهجومات ایران همیشه ارتش عراق به دونوع پاتك علیه نیروها ایران دست می زد. یكی برایجلوگیری ازپیشروی بیشتر نیروهای ایران ودیگری برای ازاد سازی سرزمینهای ازدست رفته اش. كه معمولا حملات نوع اول عراق حداكثر یكهفته
وكمتر ازیك سوم تواناییی اش صورت می گرفت مگر درشرایطی كه ازقبل دست ایران را می خواند ودران نقطه تمركز قوا می داد. ولی پاتكهای نوع دوم گاها تا دوماه هم بطول می انجامید وبا بالای پنجاه درصد توانایی دفاعی اش می جنگید. ولی بزرگترین 
اشتباهش همین بود كه درچنین مواقعی ایران برای اوتله ای درست كرده بود كه دراین پاتكهها تلفات سنگینی را به ارتش عراق وارد می كرد. وتاماهها بعد
ارتش عراق ازهر اقدام هجومی تلافی جویانه ای بازمی ماند. درچنین مواقعی ایران با اكثر توان اتش ونیروی خود به كمین ارتش عراق می نشست واهارا شكار می كرد. هرجاكه ارتش عراق غافلگیر می شدمثل عملیات فاو وعملیات كربلای پنج تلفات سنگین همراه باشكست سختی رامتحمل می شد.ولی ازعملیات والفجر ده عراق این رویه راتغییر داد.وریسك انتقال لشگرهای گارد ازروبروی جبهه ایرانرا به منطقه جنوب كه حالت عملیاتی نداشت را پذیرفت
وبه منطقه فاوحمله كرد.
ب- حمایتهای تسلیحاتی ومالی جدید از ارتش عراق
 

ج – كمك های اطلاعاتی                                                              
ازعملیات فاو به بعد ارتش امریكا دقیق ترین عكس های هوایی را ازطریق سرلشكر رفیق سامرایی مستقیما دراختیار صدام حسین قرار می داد. این فرد راخود صدام برای ارتباط با نیروهای امریكایی انتخاب كرده بود. اطلاعات بكلی سری دیگری هم كه ازنیروهای ایران بدست می اوردند دراختیار عراق قرار می داد. منافقین هم با تمامی توان به جمع اوری اطلاعات از یگانهای ایران پرداختند ونتایج انرا دراختیار عراق قرار می دادند.                                                                        
د- كمك های فكری ومشاوره های عملیاتی شاید این كمك فكری كمتر ازكمك های دیگر نبودفرماندهان روسی ، مصری وفرانسوی وامریكایی شروع به مشاوره های نظامی سطح بالایی به ارتش عراق كردند.
ه- ورود مستقیم ارتش امریكا به صحنه نبردامریكا تمامی حمایتهای نظامی ومالی وسیاسی خود به صدام رابه صورت پنهان وغیرمستقیم انجام می داد ولی درسال 1367به صورت علنی ومستقیم واردجنگ شد.        
                        
 
عملیات های ارتش عراق

ارتش عراق باتوجه به عوامل فوق موازنه قوارابه نفع خود تغییر داد ویك موج جدید ولی موفقیت امیزراعلیه جبهه ایران آغاز كرد. حمله به منطقه فاو ،شلمچه وجزایرمجنون راازانتهای فروردین تا تیرماه ادامه داد.ودرتمامی این مدت هم آمریكا پابه پای صدام  اوراهمراهی می كرد.

استراتژی جدید ایران
باتغییر موازنه قوا به نفع عراق وحملات انها به خطوط دفاعی ایران وپیشروی های انها فرماندهان ایران به تغییر استراتژی روی آوردند. انهاخودرا برای یك رویارویی سرنوشت ساز واساسی اماده كردند. ابتدا تلاش كردند كه بهر قیمت كه شده فاورا حفظ كنند وقتی كه معلوم شد چنین كاری شدنی نیست دست به تمركز قوا زدند تا ازیك نقطه ای به بعد ابتكار عمل را بدست گرفته وورق رابرگردانند واوضاع رامجددا به نفع ایران تغییر دهند. فرمانده سپاه درنامه به آقای هاشمی
كه ازایشان خواسته بود نیازهای جنگ را بنویسند تابر
اساس دستور امام انهارا تهیه كنند. پیش بینی كرده بود كه بزودی موج دوم عملیات عراق شروع می شود وبه خرمشهر حمله خواهد شد. ومنافقین هم برنامه ای دارند كه می خواهند وارد ایران شوند. لذا پس از آنكه فرماندهان متوجه شدند كه ازسقوط فاونمی توانند جلوگیری كنند خودرا برای كمین بزرگ اماده نمودند.


    این دواتفاق یعنی :                                                                                                    

1- اتخاذ استراتژی جدید كمین بزرگ .                                              
2- تحول روحی دربین ملت ودولت ایران وهجوم مردم به صحنه های دفاع مقدس                                                        
شرایط برای حملات ایران اماده شده بود كه فرماندهان به دنبال فرصت وموقعیت می گشتند . این موقعیت با انكار 598وقبول اتش بس ازسوی صدام وحمله به داخل خاك ایران بدست آمد. ایران درموقع ورود ارتش عراق به داخل خاك ایران چند عملیات بزرگ علیه انها انجام داد:
1- عملیات سرنوشت                      
2-  عملیات مرصاد        
  
  1-عملیات سرنوشت                                                                             


این عملیات به این دلیل نام سرنوشت به خود گرفت كه در موقع محاصره مجدد خرمشهر احمد آقا فرزند برومند امام بافرمانده كل سپاه درمنطقه نبرد تماس گرفتند وپیام امام رابرای ایشان قرائت كردند یاخرمشهر و یا سپاه پیام امام حكایت ازاهمیت فوق العاده خرمشهر می كرد. به همین دلیل نام عملیات را عملیات سرنوشت نام گذاری كردیم .البته بدلیل سرعت گرفتن جنگ فرصت تبلیغ و توضیح عملیات را نه  قبل ازعملیات ونه در هنگامه نبرد و نه تا هفته های پس از ان را پیدا نكردیم و لذا گمنامترین عملیات جنگ  لقب گرفته است .


2-عملیات مرصاد

  دومین عملیات ایران دراستراتژی كمین بزرگ عملیات عملیات مرصاد بود . ما درانتظار حمله منافقین بودیم درنا مه اول تیرماه هم به مسئولان گفته بودیم كه منافقین قصد ورود به خاك ایران را دارند .البته همانجا هم گفته بودیم كه هنوزنقطه حمله انها بمرزهای كشور راكشف نكرده ایم . لذا به محض انكه اولین خبر از حضور انها در منطقه سرپل ذهاب را دریافت كردم به نیروهای منطقه كرمانشاه دستور ارایش و اماده شدن را صادر كردم درحالیكه آقای هاشمی درمقابل اصرارهای من می گفتند این خبر یك جنگ روانی است . والبته با آن شرایط بین المللی وپذیرش قطعنامه بسیاری این طور فكر می كردند ولی باورهای قبلی ما چیز دیگری رانشان می داد. ولذا با مسئولیت خودم دستور حركت به یگانها واستقرار و ارایش انها راصادر كردیم.


منافقین باعبور ازخط عراق كه تاتنگه پاتاق آمده بودن به سوی اسلام اباد و كرمانشاه  و سواره حركت كرده بودند و تا سی كیلومتری كرمانشه پیشروی كرده بودند.  در این نقطه بتوسط تیپ انصارالحسین همدان متوقف میشوند .و از ناحیه اسلام اباد به خوزستان هم لشگرهای ده سیداشهدا و27محمد رسول الله مورد حمله قرار گرفتن و محاصره شدند. وسپس با طراحی حملات هجومی و انهدامی حلقه محمره بر انها تنگتر شد و بخش قابل توجهی از انها كشته و زخمی و شكست سنگینی خوردند.


3- عملیات اجرا نشده به بصره
پس ازعملیات سرنوشت وعملیات مرصاد پیشنهاد حمله به بصره ازسوی فرمانده سپا ه به حضرت امام ارائه شد. ان موقع مقام معظم رهبری درجبهه های جنوب بودند و این پیشنهاد را به امام رساندند .جواب امام این بود كه ما قطعنامه را تاكتیكی قبول نكرده ایم كه بخواهیم وارد خاك عراق بشویم لذا سومین عملیات ایران به اجرا در نیامد.                                                            
  
  
  محتوای قطعنامه 598 ومنافع ایران در ان كه بیانگر پیروزی های سیاسی ایران می باشد :
اولین بند قطعنامه598 به یكی ازمهمترین خواسته های ایران توجه كرده است: 
1ـ خواستار آن است كه به عنوان قدم اولیه جهت حل و فصل (مناقشه) از راه مذاكره، ایران و عراق یك آتش بس فوری را رعایت كرده، به تمام عملیات نظامی در زمین، دریا و هوا خاتمه داده و تمام نیروهای خود را بدون درنگ به مرزهای شناخته شده بین المللی بازگردانند.
همان طوركه می بینیداین اولین بار است كه از اغاز جنگ تاكنون شورای امنیت به مرزهای بین المللی شناخته شده اشاره كرده است پس از انكه صدام قرارداد  1975الجزیره را پاره كرد و به ایران حمله كرد ومدعی تعیین مرز های جدید بین ایران وعراق شد شورای امنیت ازقرار گرفتن مرزهای بین المللی شناخته شده در قطعنامه ها جلوگیری می كرد و به خواسته منطقی و مشروع ایران توجه نمی كرد. ایران می گفت مرزهای دو كشور مشخص است انها می گفتند مرزها دوباره باید تعیین تكلیف شود. درقطعنامه  598برای اولین بار به این خوسته ایران درهمان بنداول اشاره شده است. ودرضمن نوعی تایید رسمی و مجدد قرار داد 1975الجزیره به حساب می آمد.
بندهای دو و سه و چهار به نفع هر دو طرف جنگ تنظیم شده بود ولی بندهای پنج وشش به نفع ایران تمام می شد، به انها توجه كنید.
2ـ از دبیركل درخواست می كند كه یك تیم ناظر ملل متحد برای بررسی، تأیید و نظارت بر آتش بس و عقب نشنی نیروها اعزام نماید و همچنین از دبیر كل درخواست می نماید با مشورت طرفین درگیر، تدابیر لازم را اتخاذ نموده، گزارش آن را به شورای امنیت ارائه نماید.
3ـ مصرانه می خواهد اسرای جنگی آزاد شده و پس از قطع مخاصمات فعال كنونی، براساس كنوانسیون سوم ژنو در 12 اوت 1949، بدون تأخیر به كشور خود بازگردانده شوند.
4ـ از ایران و عراق می خواهد با دبیركل در اجرای قطعنامه و در تلاش های میانجی گرایانه برای حصول یك راه حل جامع، عادلانه و شرافتمندانه مورد قبول  دو طرف در خصوص تمام موضوعات موجود، منطبق با اصول مندرج در منشور ملل متحد، هم كاری نمایند.
درجنگ كشورهای منطقه وقدرت های بین المللی به عراق كمك های مالی وتسلیحاتی فراوانی
  می كردند و ایران هم بطور دائم به انها اعتراض می كرد ولی انها توجهی به شكایات ایران 
نمی كردند.برای اولین بار شورای امنیت سازمان ملل به اعتراض ایران توجه كرد و از كشورهای دیگر خواست در صورت اتش بس و قبول ایران مبنی بر توقف جنگ از كمك به صدام خودداری كنند. به بند پنج توجه كنید:
5 ـ از تمام كشورهای دیگر می خواهد كه حداكثر خویشتن داری را مبذول دارند و از هرگونه اقدامی كه می تواند منجر به تشدید و گسترش بیش تر منازعه گردد، احتراز كنند و بدین ترتیب اجرای قطعنامه را تسهیل نمایند. 
اوج تامین خواسته های ایران به توسط مجامع بین المللی اعتراف انها به تجاوزگری صدام وتنبیه اوبود.انهادربند شش قطعنامه 598 یك گام بلند به خواسته ایران نزدیك شدند:
6 ـ از دبیركل درخواست می نماید كه با مشورت با ایران و عراق، مسئله تفویض اختیار به هیئتی بی طرف برای تحقیق راجع به مسئولیت منازعه را بررسی نموده و در اسرع وقت به شورای امنیت گزارش دهد.
خواسته دیگرایران بررسی وجبران خسارت های ناشی ازجنگ تحمیلی بوده است كه در بند هفتم قطعنامه به ان توجه شده است:
7ـ ابعاد خسارات وارده در خلال منازعه و نیاز به تلاش های بازسازی با كمك های مناسب بین المللی پس از خاتمه درگیری تصدیق می گردد و دراین خصوص از دبیركل درخواست می كند كه یك هیئت كارشناسان......
همانطوركه ملاحظه میشود اكثر بندهای قطعنامه 598 به نفع ایران نوشته شده است



پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس
مقاله: پایان جنگ
نویسنده: دكتر محسن رضایی
منبع: پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس


 
صفحات
نویسندگان
آرشیو مطالب
برچسب ها
امكانات جانبی